Pippi Langkous doet Artistiek Onderzoek

Nu ik terugkijk op een startbijeenkomst van een artistiek onderzoek. voel ik een enorme voldoening. Het was ronduit leuk en stimulerend op die vrijdagmiddag 23 oktober in zaal Maliebaan het UMC Utrecht. Ineens waren we 4 uur verder en konden we met een opgewekte stemming het weekend in. Vrij. Verbonden. En…..de resultaten waren bereikt om het onderzoek op te starten.

Mooi! En toch: is het okay als ik dit wat ik doe als artistiek onderzoek organiseer?

Zorgdraden, zo heet het initiatief voor een artistiek onderzoek. Ik wil graag een onderzoek vormgeven dat voortkomt uit mijn verwondering dat ‘zorg’ meer is dan meetbaar, instrumenteel , waarneembaar en tot protocol te maken. Wat is onzichtbare zorg? Hoe zetten we daar een onderzoek naar op met de inzet van expressie en kunst?  Met een groep geïnteresseerden is – gebruikmakend van creatieve werkvormen – de onderzoeksvragen richting gegeven.

Mooi! En toch: is het okay als ik dit wat ik doe als artistiek onderzoek organiseer?

Niet te lang nadenken. Gewoon DOEN. De Pippi in mij zei dat wanneer ik nog nooit iets met artistiek onderzoek had gedaan, het mij beste wel zou lukken. Ik begeef mij ook nog eens op enigszins vertrouwd terrein: ik heb ervaring in workshops ontwikkelen en groepen te begeleiden. Met bravoure heb ik al eerder in workshops geëxperimenteerd met de inbreng van kunst Mijn nieuwsgierigheid en zelf startende leren heeft mij wel vaker erdoor heen gelagen. Zo ook nu!  

Mooi! En toch: is het okay als ik dit wat ik doe als artistiek onderzoek definieer?

Mag ik wat ik nu organiseer wel artistiek onderzoek noemen? Doe ik al die mensen die serieus werk maken van artistiek research niet te kort door dit label toe te eigenen? Plat gezegd: ik hobby er een beetje bij door met een groep te gaan fröbelen op een vrijdagmiddag. Is dat al voldoende om te spreken van artistiek onderzoek? Dat gaat misschien wat ver. Wanneer is een activiteit onderzoek? En wanneer is onderzoek eigenlijk artistiek onderzoek?

Bespeur ik een toenemende belangstelling voor artistiek onderzoek in een onderzoekswereld die overwegend hangt naar kwantitatief onderzoek? Ik zie Meaningful Artistic Research | HKU, een samenwerkingsverband tussen de HKU en UvH in Utrecht. Van Daan Andriesen heb ik een publicatie gezien die bijdraagt aan het vormgeven van muzisch onderzoek. De oprichting van De Nieuw Utrechtse School laat nader samenwerking en verstrengeling zien tussen wetenschap (UU) en kunst (HKU), waarbij de zorg (UMCU) aangehaakt is. Artistiek onderzoek wordt meer gewaardeerd, omdat het tacit knowledge (onuitgesproken, belichaamde kennis) en intuïtieve processen via kunstuitingen overdraagbaar maakt.

Ik zou kunnen zeggen: daar past mijn initiatief prima in!

Mooi! En toch: is het okay als ik dit wat ik doe als artistiek onderzoek kwalificeer?

Er zijn een aantal vaste basiselementen waaraan een artistiek onderzoek methodisch moet voldoen. Die elementen zijn herkenbaar in de geldende principes voor onderzoek in zijn algemeenheid De elementen zijn:

·       Problematisering en contextualisering: Je moet helder formuleren wat de artistieke motivatie of onderzoeksvraag is. Daarnaast dien je jouw werk expliciet te positioneren binnen de bestaande context: hoe verhoudt jouw onderzoek zich tot andere kunstenaars, theoretische kaders of maatschappelijke debatten

·       Documenteren van het werkproces voor herhaalbaarheid: zorgvuldige documentatie (via logboeken, audio- of video-opnamen, schetsen of opeenvolgende versies/iteraties) is verplicht. Dit maakt het grillige creatieve proces achteraf reconstrueerbaar voor derden.

·       Transparante verantwoording van de veranderingen en keuzes: Je legt verantwoording af over de keuzes die je tijdens het maken hebt gemaakt. Waarom veranderde je van materiaal, techniek of compositie? Hoewel methoden gaandeweg mogen veranderen (emergentie), moeten deze verschuivingen wel beargumenteerd en gedocumenteerd worden

·       Kennisoverdracht: maakt de gekozen methode intuïtieve, belichaamde (tacit) kennis expliciet en overdraagbaar? Het onderzoek moet leiden tot nieuwe inzichten, een nieuw conceptueel discours of technische innovatie die gedeeld kan worden met de bredere gemeenschap.

Vroeg in het startmoment stel ik mijzelf op tijd de vraag of datgene wat we doen artistiek onderzoek mag zijn. In de vier elementen is al enigszins voorzien door een online leeromgeving in te richten. Gek genoeg voel ik mij met mijn ervaring als project manager in de toepassing van de elementen heel vertrouwd. Ik kan dit.

Mooi! En toch: wil ik mij als artistiek onderzoeker identificeren?

Ja zeg, wil ik net even wat minder geregel en georganiseer, wil ik net een beetje buiten de comfortzone van structuren en meer toelaten en meebewegen, zit ik met een verantwoordingsklus. Krijg de toch al niet zo goed ontwikkelde kunstenaar (lees creatieve expressie in mij wel genoeg ruimte of wordt deze straks overwoekerd door ordening?

Misschien moet ik de pretentie van artistiek onderzoek loslaten. Ik wil voldoende vrij zijn om mij met de mensen om mij heen in ‘Zorgdraden’ te laten verassen. Misschien moet ik ‘Zordraden’ niet als ene artistiek onderzoek zien, maar aan een artistiek onderzoekend initiatief, waarbij we de essentie van de vier basiselementen van artistiek onderzoek wel ter harte nemen: wees een reflective practitioner en leg de reflecties vast. De reflecties geven ons op enig moment de gelegenheid om terug te kijken en te leren. Zonder vastlegging geen waarde opbouw. ‘Zorgdraden’, stel ik mij zo voor,  gaan we artistiek onderzoekend oppakken.

Mooi! En om een minder bekende quote van Pippi langkous te citeren: “Er zit in niets enige orde, en ik kan niet alles terugvinden”