Terugmaken - Attack the spaces
Bijgewerkt op: 9 okt
Ontvankelijkheid
Er is de metafoor voor onze ontvankelijkheid. Ontvankelijkheid is als een vat dat vol kan stromen met impressies en door expressie weer leeg kan stromen. Blijven stromen is goed.
Intuïtief vertrouw ik op de helende kracht van eerst doen en maken en dan overdenken. In het verhaal van de metafoor leidt maken tot leegstromen van het vat, waardoor er meer ruimte vrijkomt voor nieuwe impressie. Doorstroming van impressie en expressie is leven.
Vanuit de gedachte van doorstroming en vollopen, wil ik verzadiging benoemen. Als ik naar een museum ga dan ben ik op een zeker moment verzadigd. Mijn vat raakt vol. Zou het dan kunnen helpen als ik in het museum even iets ga maken? Is dat dan terug maken? Er is ook namaken en afmaken en vooruit-maken. Is er niet gewoon alleen maken en is terugmaken eigenlijk een contaminatie?
Verzadiging
Verzadiging. Er is een moment dat ik ervaar dat er echt niets meer bij kan. Er is ook een moment dat ik ervaar dat er niks uit kan. Zo heb ik steeds meer moeite (ouwe zak) met het inspringspel bij improvisatietheater. Twee spelers spelen een improvisatie en een van de twee wordt verwisseld door de inspringer. Deze zet met een klap in de handen het spel stil, springt in en neemt de pose van één van de twee spelers in het spel over. De inspringer begint met een nieuwe impuls een volgend spel.
Playersblock
Zoals je een writersblock kan hebben, heb ik dan een playersblock. Ik ervaar dat block als frustrerend. Ca 10 jaar geleden was ik juist heel goed in direct impulsief associëren en in het inspringspel. Op een zeker moment kwam ik er door een eenvoudige oefening achter dat het pingpongachtig reageren vrij oppervlakkig was. De oefening hield in dat ik in het spel even niet direct reageerde op hetgene dat de ander had gedaan of gezegd, maar dat ik even het beeld of het woord voor mijzelf herhaalde en mijn lichamelijke impuls volgde en dan pas reageerde. Ik merkte dat de respons zoveel echter was, zoveel puurder. En er was ook met veel meer rijkheid aan variatie. Het leektwel of de reactie na een korte vertraging rijker kon zijn, omdat deze net een tikkie minder voorspelbaar was en dichter kwam bij wat er echt gezegd of gedaan moest worden.
Ik voel nu ook beter in de dagelijkse praktijk aan wanneer ik te veel in een pingpong communicatie zit. Ik voel dat in mijn lichaam en ik weet dat ik het diepe hap lucht moet nemen en moet vertragen.
Het hele idee van dat inspringspel past mij niet meer z , want ik moet nog even kauwen op iets en voor je het weet heeft iemand alweer afgetikt en zitten we alweer in de volgende scène. Ik ervaar het inspinspel nu als vermoeiend en heb moeite om me daartoe te verhouden.
Dyscreativitas
Nu we met het woord terug-maken ons al begeven in de neologismen, wil ik er op basis van mijn inspringspelervaring ook een aan toevoegen: dyscreativitas. Gaat dyslexie over een beperkt vermogen om te lezen en te schrijven en dyscalculie over en beperkt vermogen om cijfers te herkennen en te rekenen, dyscreativitas gaat over een beperkt vermogen om impressies om te zetten een expressie.
Bij improvisatietheater helpen technieken, props en kostuums. Wat je in je handen hebt - een emmer, een boodschappentas of een hoedje - kan helpen om makkelijker in je spel te komen. Bekend is dat een clownsneus het makkelijker maakt om expressiever te zijn en clownesk te gedragen. Zonder neus op is het voor veel spelers moeilijker.
Wat technieken betreft is de algemene opbouw van een verhaal goed om te beseffen, het snel duidelijk maken bij start van wie je bent als speler en met een doel de vloer opkomen. Het bewust moeilijk maken van de tegenspelers om hun uit te dagen en hun rol tot uitdrukking te laten brengen is een techniek. Zo kun je samen stap voor stap opklimmen naar een climax in het spel. Een bovenal: accepteren wat de andere inbrengt in het spel en daarmee verder spelen. Als je die technieken minder beheerst, dan is het misschien wel logisch dat je je minder comfortabel voelt bij improvisatietheater.
Geraaktheid
Maar hoe zit het dan met de geraaktheid? Improvisatietheater stelt mijn geraaktheid ultiem op de proef: ik moet in een split second reageren en ik kan niet niet-spelen. Niets zeggen en lange stilte in spel kan heel mooi een waardevol spel zijn waaruit nieuwe impulsen kunnen ontstaan. Het spel dwingt mijzelf te laten zien en ik loop het risico keuzes te maken die morele verontwaardiging oproepen. Dyscreativitas ontstaat als er een plan een weg een rationale ligt ‘waar we ons aan moeten houden”. Het spel gaat op slot. Geraaktheid veronderstelt open te staan met alle zintuigen en heel goed luisteren. Heel goed luisteren, tja, zo moeilijk! Iedere keer weer merk ik dat mijn plan voor het spel (of die van een ander) een blokkade vormt voor geraakt te zijn en de essentie van ons spel te bereiken. Hoe dwingend improvisatietheater ook kan zijn, het is nooit vanzelfsprekend een flow vanuit het hart te ervaren.
De eerder genoemde vertraging – hoeft ook maar een split second te zijn – is te trainen als een spier open te stellen en geraaktheid toe te staan. Terugmaken kan beginnen met namaken. Homo-imitans. Door na te maken, na te doen maak je een handeling waardoor op het gevoel van de ander kunt bewegen. Een bekende techniek in improvisatietheater is een handeling kopiëren en deze te herhalen en te voelen wat daar uit voorkomt aan volgende handeling of tekst.
Door in theaterspel eerst te herhalen en vanuit de herhaling te voelen en pas vanuit het gevoel te reageren ontstaat vanzelf een kleine verdiepende variatie die echt, puur, vanuit de ziel komt.
Samenvatting en vervolg
Zo ontslaat nu het uitdagende idee om eerst iets van het werk van andereen te herhalen, een tekening nart te tekenen, een gedicht of verhaal van een ander hardop te lezen, de beweging in een dans op muziek langzaam op te bouwen vanuit een kleien impuls deze te herhalen en uit te breiden.
Wat is dan terugmaken? Herhalen is al een daad van terugmaken. Herhalen verzacht de dyscreativitas. Je maakt iets, ook al is het geïmiteerd. In kleine variaties in het maken wordt terugmaken een dialoog. Vertragen – al is het maar heel even – en voelen, is de kunst. Technieken kunnen helpen om makkelijkere en met meer comfort de ruimte te vinden om geraaktheid toe te staan, maar is zeker geen absolute voorwaarde. Accepteren wat zich aandient, daar in meegaan door imitatie en variatie zijn belangrijke vereisten voor een verdiepende dialoog.
Deze blog is geschreven met inspiratie vanuit het Makers Attelier dat Bart van Rosmalen en Anouk Saleming organiseren vanuit Muse Work. Als ik de bijeenkomst over terugmaken op 9 oktober 1026 heb meegemaakt, zal ik reflecteren op het nut van terugmaken voor de werkvloer.
Wil je iets terugmaken aan mij? Lief!
De tekening in de foto is gemaakt nadat Xavi, de bondscoach van het Nederlands elftal, het vaak had over Attack the spaces. Ik raakt door die uitspraak gefascineerd. Ik pakte een stuk papier en een potlood en zette de "Are you coming with me" van Pat Metheny. Gedurende de totale song heb ik korte strepen getrokken op aangeven van de muziek, in en poging iets terug te maken op Attack the spaces
Opmerkingen